Begrippenlijst

De taal van je darm, in gewone woorden

Microbioom, FODMAP, butyraat, SIBO — de cursus gebruikt vaktermen, maar legt ze altijd uit. Hier vind je ze op één plek terug: 36 begrippen, helder en kort. Handig om iets snel op te zoeken terwijl je leert.

Kernbegrip

Darm-hersen-as: De tweerichtingsverbinding tussen je darm en je brein, onder andere via de nervus vagus, hormonen en stoffen die bacteriën maken. Verklaart waarom darm, stemming en energie samenhangen.
Darmbarrière: De darmwand laat selectief voedingsstoffen door en houdt de rest tegen. Wordt die barrière doorlaatbaarder ('lekkende darm'), dan kan dat een rol spelen bij ontsteking — een onderzoeksgebied, geen op zichzelf staande diagnose.
Diversiteit: Hoeveel verschillende soorten micro-organismen je darm herbergt. Een diverser microbioom is doorgaans veerkrachtiger — het vangt een verstoring beter op.
Dysbiose: Een uit balans geraakt microbioom: te weinig diversiteit of een verschuiving naar minder gunstige soorten. Wordt in onderzoek met uiteenlopende klachten in verband gebracht.
Microbioom: De volledige gemeenschap van micro-organismen — bacteriën, schimmels en virussen — die in en op je lichaam leeft, met het grootste deel in je dikke darm. In de cursus de 'tuin' die je verzorgt.

Stof & voeding

Butyraat: Een korteketenvetzuur dat darmbacteriën uit vezels maken. Butyraat is de belangrijkste energiebron voor de cellen van je darmwand.
FODMAP's: Een groep snel fermenteerbare koolhydraten die bij gevoelige mensen gas en buikklachten kunnen geven. Staan centraal in de aanpak bij PDS.
Gefermenteerde voeding: Voeding bewerkt met micro-organismen — yoghurt, kefir, zuurkool, kimchi. Levert levende microben én hun nuttige stoffen.
Histamine: Een stof in sommige gerijpte of gefermenteerde voeding en door het lichaam zelf gemaakt. Een overmaat kan bij gevoelige mensen klachten geven.
Polyfenolen: Kleurrijke plantenstoffen (in bessen, thee, olijfolie, kruiden) die bepaalde gunstige bacteriën voeden. Kleur op je bord is voeding voor je tuin.
Postbiotica: De nuttige stoffen die bacteriën maken bij het fermenteren van vezels, zoals korteketenvetzuren. Het 'resultaat' van een goed gevoed microbioom.
Prebiotica: Voedingsvezels die selectief gunstige bacteriën voeden (zoals inuline/FOS, GOS en resistent zetmeel). Let op: veel prebiotica zijn ook FODMAP's, dus bij een gevoelige darm rustig opbouwen.
Probiotica: Levende, gunstige micro-organismen uit voeding of supplementen. Ze werken stam-specifiek — alleen de volledige stamcode op het etiket telt.
Urolithinen: Stoffen die sommige darmbacteriën maken uit polyfenolen (onder andere uit granaatappel en noten). Of en hoeveel je ervan aanmaakt, verschilt per persoon.
Vezels: Onverteerbare plantenvezels die jouw gunstige darmbacteriën voeden — de belangrijkste 'brandstof' voor een gezond microbioom.
Zonuline: Een eiwit dat de 'poortjes' tussen darmcellen reguleert. Onderzoek koppelt het aan de doorlaatbaarheid van de darmwand.

Anatomie & fysiologie

Bristol-schaal: Een internationale 7-puntsschaal voor de vorm van je ontlasting (1 = hard, 4 = ideaal, 7 = waterig). Een handig dagelijks meetpunt in je dagboek.
Dikke darm: Het domein van je grote microbioom: hier worden vezels gefermenteerd en wordt water teruggewonnen.
Dunne darm: Waar het meeste voedsel wordt verteerd en opgenomen. Hoort relatief bacterie-arm te zijn — te veel groei hier heet SIBO.
Estrobolome: De darmbacteriën die meespelen bij de afbraak en recycling van oestrogeen — een verband tussen je darm en je hormonen.
Maagzuur: Breekt eiwitten af én doodt de meeste binnenkomende bacteriën — een poortwachter. Te weinig maagzuur heet hypochlorhydrie.
MMC: Een 'huishoudgolf' die tussen maaltijden door je dunne darm schoonveegt. Een verstoord MMC wordt met SIBO in verband gebracht — vandaar het belang van rust tussen maaltijden.
Nervus vagus: De belangrijkste zenuw-snelweg tussen darm en brein; draagt een groot deel van de darm-hersen-communicatie.
Slijmlaag: De beschermende laag op de darmwand waarin gunstige bacteriën leven en die schadelijke stoffen op afstand houdt.

Klacht & patroon

Coeliakie: Een auto-immuunreactie op gluten die de dunne darm beschadigt. Vraagt een strikt, levenslang glutenvrij dieet onder medische begeleiding.
Hypochlorhydrie: Te weinig maagzuur, waardoor de vertering én de bacteriedodende barrièrefunctie tekortschieten.
IBD: Inflammatoire darmziekten zoals de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa: chronische ontsteking van de darm. Altijd onder medische zorg.
IMO: Overgroei van methaan-producerende microben, vaak gekoppeld aan constipatie.
NCGS: Niet-coeliakie glutengevoeligheid: klachten door tarwe of gluten zónder coeliakie. De echte trigger kan gluten of fructanen zijn.
PDS: Prikkelbaredarmsyndroom: een veelvoorkomend patroon van buikpijn, opgeblazenheid en wisselende stoelgang zonder zichtbare schade. Vaak gevoelig voor FODMAP's.
Schimmelovergroei: Een verstoorde balans waarbij gisten zoals Candida de overhand krijgen.
SIBO: Te veel bacteriën in de dunne darm, waar er juist weinig horen. Geeft onder andere gas en een opgeblazen gevoel.

Microben

Akkermansia muciniphila: Een bacterie die in de slijmlaag leeft en met een gezonde stofwisseling in verband wordt gebracht. Wordt onder andere gevoed door polyfenolen.
Bifidobacterium: Een geslacht gunstige darmbacteriën, veel gebruikt in probiotica (bijvoorbeeld B. longum subsp. infantis 35624).
Lactobacillus: Een grote groep gunstige bacteriën, sinds 2020 opgesplitst in meerdere geslachten (o.a. Lactiplantibacillus, Lacticaseibacillus). Veel in gefermenteerde voeding.
Saccharomyces boulardii: Een gunstige gist (geen bacterie) die onder andere bij diarree en náást een antibioticakuur wordt ingezet.

Deze uitleg is educatief en bewust kort gehouden; het is een aanvulling op, geen vervanging van, medische zorg. Bij twijfel over je eigen situatie: overleg met je arts.